Kiedy jest pierwszy dzień jesieni – kalendarzowej i astronomicznej?

Pierwszy dzień jesieni kalendarzowej przypada 23 września, a jesień astronomiczna zaczyna się zwykle 22 lub 23 września. Różnica wynika z tego, że kalendarz posługuje się stałą datą, natomiast astronomia wyznacza początek pory roku na podstawie położenia Ziemi względem Słońca. To dwa różne sposoby określania początku jesieni, dlatego obie daty mogą być poprawne. Przy sprawdzaniu konkretnego roku znaczenie ma również strefa czasowa. Warto odróżnić te terminy od jesieni meteorologicznej, która zaczyna się wcześniej i służy przede wszystkim do porównywania danych o pogodzie.

Kiedy zaczyna się jesień kalendarzowa?

Jesień kalendarzowa rozpoczyna się 23 września. W przyjętym w Polsce podziale data ta pozostaje taka sama każdego roku – niezależnie od pogody, temperatury i dokładnego momentu równonocy. Nie przesuwa się również w roku przestępnym.

To właśnie tę datę najczęściej podaje się w szkolnych kalendarzach i codziennych rozmowach o zmianie pór roku. Jeśli potrzebny jest prosty termin do zaznaczenia w terminarzu, wystarczy zapamiętać 23 września. Nie trzeba sprawdzać tablic astronomicznych.

Co właściwie oznacza stała data w kalendarzu?

Kalendarzowy początek jesieni jest umowną granicą. Porządkuje rok, ale nie opisuje precyzyjnie ani zmian zachodzących w przyrodzie, ani położenia naszej planety na orbicie. Nie oznacza więc, że właśnie tego dnia musi nastąpić ochłodzenie.

Podobnie jest z końcem tej pory roku. W popularnym podziale kalendarzowym jesień trwa do 21 grudnia włącznie, a 22 grudnia zaczyna się zima. Rzeczywisty moment przesilenia zimowego może jednak przypadać w innym terminie.

Nie ma zatem sprzeczności w informacji, że jesień astronomiczna już się rozpoczęła, choć kalendarzowa nadejdzie dopiero następnego dnia. Każde z tych określeń opiera się na innej zasadzie.

Przy organizowaniu zajęć szkolnych, wydarzeń sezonowych czy publikacji wystarcza zazwyczaj data kalendarzowa. Jeśli jednak temat dotyczy równonocy, długości dnia lub obserwacji nieba, potrzebna jest data astronomiczna.

Kiedy zaczyna się jesień astronomiczna?

Jesień astronomiczna zaczyna się w chwili równonocy wrześniowej. Na półkuli północnej jest to moment, w którym środek tarczy Słońca przechodzi przez równik niebieski z północy na południe. Równik niebieski można sobie wyobrazić jako przedłużenie ziemskiego równika na sferę niebieską.

W Polsce początek jesieni astronomicznej przypada obecnie zwykle 22 lub 23 września. Nie jest to jednak cały dzień, lecz konkretna chwila, którą można podać z dokładnością do godziny i minuty.

Jesień kalendarzowa ma stałą datę. Jesień astronomiczna ma dokładny moment rozpoczęcia, wspólny dla całej Ziemi, ale zapisywany według lokalnego czasu.

Dlaczego data równonocy zmienia się między latami?

Rok związany z cyklem pór roku nie trwa dokładnie 365 dni. Jest od niego dłuższy o blisko sześć godzin. Z tego powodu równonoc nie może co roku wypadać tego samego dnia o tej samej godzinie.

Gdyby kalendarz nie uwzględniał tej różnicy, terminy pór roku stopniowo przesuwałyby się względem dat. Lata przestępne w dużej mierze korygują to przesunięcie, ale nie sprawiają, że każda kolejna równonoc następuje o identycznej porze.

Dlatego termin początku jesieni należy sprawdzać dla konkretnego roku. Godzina zapamiętana z poprzedniego września nie będzie odpowiednia w następnym, nawet jeśli sama data pozostanie taka sama.

Znaczenie ma też sposób zapisu czasu. We wrześniu w Polsce obowiązuje czas letni, czyli UTC+2. Jeśli moment równonocy podano w UTC, trzeba dodać dwie godziny. Przy zdarzeniu blisko północy takie przeliczenie może zmienić również datę.

Czy podczas równonocy dzień i noc trwają dokładnie tyle samo?

Nazwa „równonoc” sugeruje idealny podział doby: dwanaście godzin dnia i dwanaście godzin nocy. W praktyce w dniu równonocy dzień jest zwykle nieco dłuższy od nocy. Nie jest to błąd w obliczeniach, lecz efekt sposobu wyznaczania wschodu i zachodu Słońca oraz działania atmosfery.

Za wschód uznaje się pojawienie górnego brzegu tarczy słonecznej nad horyzontem, a za zachód – zniknięcie jej ostatniego fragmentu. Tymczasem moment równonocy określa się na podstawie położenia środka tarczy. Już sama ta różnica wydłuża obserwowany dzień.

Do tego dochodzi refrakcja atmosferyczna, czyli załamanie światła w atmosferze. Dzięki niej Słońce jest widoczne przy horyzoncie także wtedy, gdy geometrycznie znajduje się już nieco poniżej niego. Wschodzi więc dla obserwatora wcześniej i zachodzi później, niż wynikałoby z prostego modelu bez atmosfery.

Najbardziej zbliżona długość dnia i nocy przypada w Polsce zwykle kilka dni po wrześniowej równonocy. Dokładny termin zależy od lokalizacji. Przy sprawdzaniu długości dnia warto więc korzystać z danych dla własnej miejscowości, a nie dla dowolnego punktu w kraju.

Dlaczego jesień meteorologiczna zaczyna się już we wrześniu?

Jesień meteorologiczna trwa od 1 września do 30 listopada. Obejmuje trzy pełne miesiące: wrzesień, październik i listopad. Taki podział ułatwia obliczanie średnich temperatur, sum opadów oraz porównywanie kolejnych sezonów.

Gdyby okresy używane w statystykach rozpoczynały się o różnych godzinach i w różnych dniach miesiąca, zestawianie wyników byłoby mniej wygodne. Pełne miesiące pozwalają zachować jednolite ramy. To rozwiązanie praktyczne, a nie próba dokładniejszego wyznaczenia równonocy.

Najłatwiej uporządkować te terminy według ich zastosowania:

  • Jesień kalendarzowa – od 23 września: stała data używana w codziennym podziale roku.
  • Jesień astronomiczna – od równonocy wrześniowej: początek wynikający z położenia Ziemi względem Słońca.
  • Jesień meteorologiczna – od 1 września: okres przyjęty do analiz i porównań pogodowych.

Czy początek jesieni oznacza natychmiastową zmianę pogody?

Żadna z tych dat nie wyznacza dnia, w którym lato musi ustąpić chłodom. Pogoda nie zmienia się według kartki w kalendarzu. Po równonocy nadal mogą występować ciepłe, słoneczne dni, a wyraźne ochłodzenie może pojawić się już przed początkiem września.

Jesień w przyrodzie również nie zaczyna się wszędzie jednocześnie. Zmiana barwy liści, dojrzewanie owoców czy odloty ptaków zależą między innymi od temperatury, długości dnia, dostępności wody i lokalnych warunków. Inaczej przebiegają w górach, inaczej nad morzem, a jeszcze inaczej w dużym mieście.

Równonoc jest zdarzeniem astronomicznym, nie prognozą pogody. Nie zapowiada automatycznie deszczu, przymrozków ani końca ciepłych popołudni.

Czy jesień zaczyna się tego samego dnia na całym świecie?

Wrześniowa równonoc wyznacza początek astronomicznej jesieni na półkuli północnej. Na półkuli południowej w tej samej chwili rozpoczyna się astronomiczna wiosna. Pory roku po obu stronach równika są przeciwne ze względu na nachylenie osi Ziemi względem płaszczyzny jej orbity.

Sam moment równonocy jest wspólny, lecz lokalne zegary mogą wskazywać różne godziny, a nawet różne daty. Dlatego zagraniczny kalendarz astronomiczny nie zawsze poda taki sam dzień jak kalendarz przygotowany dla Polski.

Na pytanie „kiedy jest pierwszy dzień jesieni?” najkrótsza odpowiedź brzmi więc: kalendarzowo 23 września, astronomicznie – w chwili wrześniowej równonocy. Jeśli potrzebna jest dokładna godzina, trzeba sprawdzić rok oraz strefę czasową, dla której ją podano.